Ograniczone stosowanie ketokonazolu

Ketokonazol jest lekiem przeciwgrzybiczym, wytwarzanym sztucznie (syntetycznym), należącym do grupy azoli (pochodnych imidazolu). Charakteryzuje się szerokim spektrum działania (jest skuteczny w zwalczaniu wielu gatunków grzybów). Stosuje się go głównie w leczeniu grzybic powierzchownych skóry, błon śluzowych, włosów i paznokci. Jest także lekiem rezerwowym (przy oporności na inne leki) w farmakoterapii grzybic układowych (z zajęciem narządów wewnętrznych) oraz w zapobieganiu zakażenia u pacjentów z osłabioną odpornością.

Mechanizm działania leku

Działanie ketokonazolu polega na hamowaniu syntezy ergosterolu (związku niezbędnego do budowy błony komórkowej komórek grzyba). Brak ergosterolu powoduje zmianę struktury błony komórkowej i jej przepuszczalności, prowadząc w konsekwencji do śmierci komórki grzyba. Ketokonazol działa na takie rodzaje grzybów jak:

• dermatofity (gatunki z rodzajów Microsporum, Trichophyton, Epidermophyton);
• drożdżaki (rodzaje Candida, Cryptococcus, Malassezia);
• grzyby dimorficzne (rodzaje Coccidioides, Histoplasma, Paracocidioides);
• i inne.

Preparaty ketokonazolu

Stosowane preparaty leku mają postać szamponu 2% (Dermetin, Nizoral, Noell), kremu (Nizoral – również 2%) i tabletek do podawania doustnego.

Zastosowanie

Zastosowanie ketokonazolu jest bardzo szerokie, obejmuje wiele jednostek chorobowych i stanów klinicznych, a wśród nich m.in.:

• łupież pstry;
• łupież skóry głowy;
• łojotokowe zapalenie skóry;
• przewlekłe drożdżakowe zakażenia skóry i błon śluzowych;
• grzybice właściwe;
• zapalenie okołopaznokciowe wywołane przez Candida;
• zakażenia drożdżakowe jamy ustnej i przewodu pokarmowego;
• zapalenie mieszków włosowych;
• przewlekłe, nawracające zakażenia drożdżakowe pochwy;
• zakażenia układowe: blastomikoza, histoplazmoza, kokcydioidomykoza, parakokcydioidomykoza;
• oraz jako profilaktyka zakażeń grzybiczych u osób z upośledzoną odpornością (chorych na AIDS, nowotwory, stosujących leki immunosupresyjne czy w ciężkich oparzeniach).

Działania niepożądane

Będąc lekiem o szerokim zakresie działania ketokonazol nie pozostaje bez negatywnego wpływu na ludzki organizm. Wśród licznych działań niepożądanych leku najpoważniejszym, choć stosunkowo rzadkim, jest hepatotoksyczność, czyli szkodliwy wpływ na wątrobę. Powikłanie to występuje najczęściej u kobiet po 50 roku życia przy długoczasowym stosowaniu leku (> 14 dni) lub przy jednoczesnym stosowaniu innych leków negatywnie wpływających na wątrobę. Pojawić się może wówczas żółtaczka, zapalenie wątroby (w tym przypadku lek powinien być bezzwłocznie odstawiony) z jej uszkodzeniem włącznie. Dlatego też przed i w okresie przyjmowania leku konieczne jest wykonywanie badań czynnościowych wątroby. Do pozostałych objawów ubocznych ketokonazolu zaliczyć należy:

• bóle brzucha;
• nudności i wymioty;
• reakcje nadwrażliwości na lek w postaci pokrzywki, wysypki skórnej czy świądu skóry;
• biegunka lub zaparcia;
• dreszcze, gorączka;
• bóle i zawroty głowy;
• zmiany w składzie krwi;
• ciemna barwa moczu, jasna barwa kału;
• objawy związane z zaburzeniami (odwracalnymi) syntezy hormonów steroidowych jak: skąpomocz, ginekomastia (czyli zaznaczenie się cech kobiecych u mężczyzn), spadek libido, impotencja i zaburzenia w składzie nasienia u mężczyzn oraz zaburzenia miesiączkowania u kobiet.

Przeciwwskazania do stosowania ketokonazolu

Ketokonazolu nie powinno się stosować u:

• dzieci do 2 r.ż.;
• osób z chorobami wątroby;
• kobiet w ciąży i w okresie karmienia piersią;
• osób, u których wystąpiła nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu lub uczulonych na inne pochodne imidazolu;
• stosujących jednocześnie simwastatynę, lowastatynę, midazolam, triazolam, chinidynę, terfenadynę, cisapryd lub astemizol;
• ponadto, podczas doustnego przyjmowania ketokonazolu nie wolno spożywać alkoholu (wzrost ryzyka trwałego uszkodzenia wątroby).

Dawkowanie i czas trwania leczenia

Lek w zakażeniach wywołanych przez drożdżaki i dermatofity najczęściej przyjmuje się w dawce 200 mg/dobę przez okres 14 dni. W przewlekłej, nawracającej kandydozie pochwy - 400 mg/dobę przez 5 dni, a w zapobieganiu zakażeniu u osób z upośledzoną odpornością - 200-400 mg/dobę. U dzieci w dawce 3 mg/kg masy ciała/dobę.

Czas trwania leczenia grzybic przy zastosowaniu ketokonazolu jest różny i tak, przykładowo, leczenie kandydozy (poza kandydozą pochwy) trwa od 1-2 tygodni, zakażeń dermatofitami, opornymi na inne leki około 4 tygodni, a grzybic układowych nawet do 6 miesięcy.


Bibliografia

Janiec W., Kompendium farmakologii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3944-3
Buczko W. (red.), Mutschler Farmakologia i toksykologia, MedPharm, Wrocław 2010, ISBN 978-83-60466-81-0
Ackermann G.Antybiotyki i środki przeciwgrzybicze, MedPharm, Wrocław 2010, ISBN 978-83-60466-90-2
Kaszuba A. (red.), Leczenie chorób skóry, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-027-6