Grzybica - podstawowe informacje

Grzybica to choroba wywołana przez grzyby. Może dotyczyć różnych narządów (jama ustna, pochwa, stopa, włosy) i powodować rozmaite objawy, jednak zawsze jest wywołana przez ten sam czynnik – komórki grzybów.

 

Grzybica: jakie grzyby ją wywołują?

W świecie przyrody, także w naszym najbliższym otoczeniu żyje ponad 250 000 różnych gatunków grzybów. Jednak tylko około 200 może spowodować chorobę u człowieka. Zapytani o grzyby pomyślimy sobie zaraz o borowikach, maślakach i podgrzybkach. Są to jednak tzw. grzyby kapeluszowe, które mogą być przyczyną grzybicy. Mogą być one groźne dla zdrowia, a nawet życia człowieka, np. zjedzenie muchomora skutkuje zatruciem pokarmowym, które może doprowadzić do śmierci. Jednak nie jest to infekcja grzybicza. Podobnie pleśnie (np. pokrywające stary chleb lub konfitury), należące do grzybów mogą wytwarzać szkodliwe dla człowieka aflatoksyny (prawdopodobnie rakotwórcze substancje), jednak nie powodują grzybicy.

Do rozwoju grzybicy doprowadzić może za to inwazja jednokomórkowych lub rozgałęzionych grzybów z klasy:

·         pleśniaków (Zygomycetes),

·         workowców (Ascomycetes),

·         podstawczaków (Basidiomycetes)

·         grzybów niedoskonałych (Deuteromycota).

Dlaczego grzybice są coraz częstsze?

Częstość występowania grzybicy, także jej ciężkich postaci jest większa niż dawniej. Związane jest to z rozwojem medycyny, nowymi sposobami leczenia ciężkich chorób. Po prostu przy życiu podtrzymywane są osoby o złym stanie zdrowia, które są przez to słabsze i bardziej podatne na grzybice. Wielu pacjentów otrzymuje leki immunosupresyjne, które hamują układ odpornościowy i predysponują do zakażeń, także grzybiczych.

Szczególnie narażone na grzybicę są osoby:

·         z przeszczepionym narządem (leczone immunosupresyjnie),

·         przyjmujące leki przeciwnowotworowe, kortykosteroidy, antybiotyki o szerokim spektrum działania,

·         żywione pozajelitowo (czyli dożylnie),

·         chore na cukrzycę

·         chore na AIDS

Grzybice pierwotne i wtórne

Grzybice można podzielić na pierwotne i wtórne.

 Te pierwsze rozwijają się u ludzi zdrowych przed infekcją i wywołane są najczęściej przez gatunki takie jak:

• Histoplazma capsulatum (choroba nazywa się więc histoplazmoza),

• Coccidioides immitis (kokcydioidomykoza),

• Cryptococcus neoformans (kryptokokoza).

Grzyby te są na tyle zjadliwe i ekspansywne, że radzą sobie z układem odpornościowym zdrowego człowieka i wywołują groźną chorobę. Na szczęście raczej nie występują w naszej szerokości geograficznej.

 

Grzybice wtórne, czyli:

·         aspergiloza (Aspergillus Spp.),

·         kandydoza (Candida Spp.),

·         zygomikoza (Zygomycetes)

występują u ludzi, którzy z jakichś powodów mają osłabiony układ immunologiczny. Nie są groźne dla zdrowych ludzi ze sprawnym w pełni układem odpornościowym. Ich wystąpienie powinno sygnalizować jakiś inny problem zdrowotny osłabiający organizm.

Skąd bierze się grzyb, który atakuje organizm?

Grzybice mogą być wywołane grzybami pochodzącymi ze środowiska zewnętrznego (np. gleba, zwierzęta, basen) oraz ze środowiska wewnętrznego naszego organizmu. Źródłem grzybów może być flora fizjologiczna naszej jamy ustnej lub jelit.

I tak np. grzybicę stóp „nabywamy” zazwyczaj ze środowiska zewnętrznego (basen, pożyczone obuwie, ręcznik), a grzybica pochwy to zazwyczaj „nasz własny” grzyb, który przywędrował z przewodu pokarmowego, gdzie pod wpływem naszego osłabienia się namnożył (od odbytu do pochwy nie jest daleko i nawet przy prawidłowej higienie grzyb może się przenieść).

Flora fizjologiczna to organizmy saprofityczne, które żyją sobie spokojnie w organizmie każdego z nas trzymane w ryzach przez sprawny układ immunologiczny. W przypadku zachwiania się równowagi ustroju (zmniejszenie odporności organizmu), saprofity mogą mnożyć się bez opamiętania i wywołać objawy chorobowe.

Czy grzyby to zwierzęta czy rośliny?

Biolodzy długo się spierali próbując określić, czy grzyby są bardziej podobne do zwierząt, czy do roślin… W końcu stanęło na tym, że są to organizmy tworzące odrębne królestwo obok królestwa roślin i zwierząt.

• Zbudowane są z jednej komórki bądź z grzybni, która stanowi skupiska rozgałęzionych nici zwanych strzępkami.

• W odróżnieniu od bakterii, posiadają jądro, więc należą do Eucaryota.

• Nie zawierają zwykle chlorofilu i tak jak zwierzęta są cudzożywne, zwykle saprofityczne – rozkładają martwą materię organiczną.

• Podobnie jak rośliny posiadają ścianę komórkową.

• Jak widać łączą w sobie cechy organizmów zwierzęcych i roślinnych. 

Gdzie żyją grzyby?

Grzyby zasiedlają przeróżne środowiska:

• gleba,

• rośliny,

• zbiorniki wodne

• basen

• obuwie

• ręczniki

Pewne gatunki, np. Candida albicans wchodzą w skład prawidłowej flory fizjologicznej człowieka, czyli należą do stałych „mieszkańców” organizmu. Takie drobnoustroje są nie tylko niegroźne, ale wręcz potrzebne dla prawidłowego funkcjonowania narządów. Dopiero, gdy zbytnio się namnożą i „rozpanoszą” mogą szkodzić organizmowi człowieka.

Jakie choroby mogą wywołać grzyby?

• Zakażenia skóry gładkiej

• Zakażenia skóry owłosionej – różne grzybice włosów, także zakażenie wywołujące łupież

• Grzybica paznokci

• Grzybica stóp

• Grzybica pachwin

• Grzybica błon śluzowych narządów płciowych (grzybica pochwy, penisa)

• Zajady

• Grzybica przewodu pokarmowego, w tym jamy ustnej

• Łupież pstry

 
Bibliografia

Elewski B. Grzybicze zakażenia skóry, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2000, ISBN 83-86019-86-1
Szepietowski J. Leczenie chorób skóry i chorób przenoszonych drogą płciową, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2002, ISBN 83-200-2625-3
Baran E. Mikologia - co nowego?, Cornetis, Wrocław 2008, ISBN 978-83-61415-00-8
Błaszczyk-Kostanecka M., Wolska H. Dermatologia w praktyce, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-83-200-3715-9