Drożdżyca przełyku

Grzybicze zakażenie przełyku w populacji ogólnej występuje stosunkowo rzadko - tylko u 0,5% ludzi badanych endoskopowo (czyli w populacji z dolegliwościami skłaniającymi do wykonania tego badania, a nie w grupie całkowicie zdrowej). Jest ona natomiast zdecydowanie częstsza u osób z obniżoną odpornością – u chorych z zespołem AIDS częstość występowania schorzenia wynosi aż 50%. Grzybica przełyku, może być wywoływana przez wiele gatunków patogenów, jednak zdecydowanie najczęstsza jest drożdżyca, za którą kryje się Candida albicans.

Candida albicans – kiedy atakuje?

Candida albicans jest grzybem z rodzaju drożdżaków, szeroko rozpowszechnionym na świecie, i zaliczanym do tak zwanych drobnoustrojów komensalnych, czyli żyjącym „we współpracy” z organizmem, w których bytuje. Przyjmuje się, że występuje u 40-80% zdrowych ludzi i wówczas mówimy, że należy do fizjologicznej flory przewodu pokarmowego. Problem zaczyna się wtedy, gdy u „gospodarza” dochodzi do zaburzeń w funkcjonowaniu układu odpornościowego (głównie w przypadku upośledzenia odporności komórkowej) i nadmiernego rozprzestrzenienia się omawianego grzyba – w takiej sytuacji mówimy, o tak zwanym zakażeniu oportunistycznym. Do podobnej sytuacji dochodzi także w przypadku zaburzenia równowagi fizjologicznej flory bakteryjnej w układzie pokarmowym, najczęściej na skutek długotrwałej antybiotykoterapii.

Oprócz wspomnianego upośledzenia odporności, najczęściej w wyniku AIDS oraz długotrwałej antybiotykoterapii do czynników predysponujących do drożdżycy przełyku zaliczamy:

• długotrwałe stosowanie leków hamujących wydzielanie kwasu w żołądku (powszechnie stosowanych w dolegliwościach takich jak zgaga, czy choroba refluksowa przełyku);
• długotrwałe stosowanie leków przeciwzapalnych z grupy glikokortykosteroidów;
• niewyrównaną cukrzycę;
• niektóre bakteryjne i wirusowe choroby zakaźne;
• wrodzone zaburzenia immunologiczne, czyli układu odpornościowego;
• zabiegi chirurgiczne, takie jak przeszczepianie narządów czy wszczepianie sztucznych protez;
• pobyt na oddziale intensywnej terapii medycznej;
• rozległe rany, oparzenia;
• podeszły wiek, narkomania, alkoholizm.

Objawy kandydozy przełyku

U 60% chorych z drożdżycą przełyku nie występują żadne objawy – jest to postać utajona. U pozostałych najczęstsze dolegliwości to:

• bolesne i utrudnione połykanie pokarmu;
• zgaga i nudności;
• ból za mostkiem oraz ból promieniujący do pleców;
• pleśniawki w jamie ustnej, sugerujące dodatkowe zajęcie przez Candidę jamy ustnej.

U chorych ze znacznie obniżoną odpornością, np. z granulocytopenią, może dojść do zajęcia innych narządów wewnętrznych oraz powstania w nich ropni. W takiej sytuacji pojawią się także gorączka, dreszcze oraz ból brzucha.

Stawianie rozpoznania

Oprócz objawów klinicznych, wymienionych wyżej, które sugerują grzybicę przełyku, pomocne w postawieniu rozpoznania są tak zwane badania dodatkowe. Do najważniejszych z nich należy badanie endoskopowe – czyli wziernikowanie przełyku przy pomocy światłowodu, który pozwala na bieżąco oglądać na monitorze jego „wnętrze” czyli błonę śluzową i ewentualne zmiany w niej zachodzące. W przypadku kandydozy, najczęściej uwidaczniane są białawe masy pokrywające zmienioną zapalnie błonę śluzową. Istnieje klasyfikacja zmian endoskopowych przełyku w przypadku drożdżycy wg Kodsiego:

• nieliczne, do 2mm zmiany plamiste, białe, bez owrzodzeń i obrzęku błony śluzowej;
• mnogie, uniesione zmiany plamiste, o średnicy >2mm, z obrzękiem, lecz bez owrzodzeń błony śluzowej;
• zlewne zmiany plamiste, bądź guzkowe z przekrwieniem oraz owrzodzeniami;
• zlewne zmiany plamiste, bądź guzkowe z przekrwieniem oraz owrzodzeniami, a także kruchość błony śluzowej lub zwężenie światła przełyku.

W przypadku wykonywania endoskopii, możliwe jest także pobranie drobnych wycinków, które są poddawane badaniom mikroskopowym, a także mogą służyć do wykonania posiewu mykologicznego - badania identyfikującego gatunek grzyba oraz jego lekowrażliwość. Pomocne może być także badanie radiologiczne przełyku po doustnym podaniu papki barytowej, które może na zdjęciu uwidocznić zmienioną błonę śluzową przełyku np. nadżerki. Jest ono jednak mniej przydatne od badania endoskopowego, gdyż uwidocznione na zdjęciu RTG zmiany jednoznacznie nie przesądzają o rozpoznaniu, a w badaniu tym nie ma możliwości pobrania wycinków do badań laboratoryjnych.

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że u chorych na AIDS do postawienia rozpoznania nie są konieczne badania dodatkowe. Stwierdzenie zmian w jamie ustnej i dolegliwości ze strony przełyku pozwala stwierdzić infekcję Candidą albicans.

Leczenie grzybicy przełyku

Sposób leczenia, wybór leków, czas stosowania oraz droga podania są dobierane w zależności od stanu ogólnego chorego, pierwotnej przyczyny kandydozy oraz stopnia upośledzenia odporności pacjenta.

• U młodych osób, bez dolegliwości, u których grzybica została wykryta przez przypadek leczenie nie jest wskazane;
• U chorych z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym z dolegliwościami stosuje się lek podawany doustnie, niewchłaniający się do krwioobiegu, czyli działający miejscowo;
• U chorych z upośledzoną odpornością w stopniu średnim stosuje się również leki doustne, jednak wchłaniające się do układu krwionośnego, czyli działające ogólnoustrojowo – flukonazol czy ketokonazol;
• U chorych z ciężkimi deficytami odporności, jak granulocytopenia, podaje się środki dożylnie, w celu zapobieżenia uogólnienia procesu chorobowego. Stosowanym lekiem jest amfoterycyna B czasami kojarzona z innym preparatem;
• U chorych z AIDS z nawracającym grzybiczym zapaleniem przełyku, stosuje się profilaktykę. W tym celu stosuje się np. wspomniany już flukonazol.

Bibliografia

De Schepper L. CANDIDA, Objawy, przyczyny, leczenie, Wydawnictwo Lekarskie Similimum, Nowy Sącz 2010, ISBN 978-83-928687-2-9
Mierzwińska-Nastalska E., Spiechowicz E. Grzybice jamy ustnej, Med Tour Pres International, Warszawa 1998, ISBN 83-903590-9-X
Szepietowski J. Leczenie chorób skóry i chorób przenoszonych drogą płciową, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2002, ISBN 83-200-2625-3
Ackermann G. Antybiotyki i środki przeciwgrzybicze, MedPharm, Wrocław 2010, ISBN 978-83-60466-90-2

Kandydoza przewodu pokarmowego - fakty i mity